Adli Bilişim Nedir
Bir bilgisayardan dosya çalındığında, telefondaki mesajlar silindiğinde ya da internette bir kişi hakkında hakaret içerikli paylaşım yapıldığında bu olayların izi dijital cihazlarda kalır. Bu izleri bulup, bozmadan inceleyip hukuki süreçte kullanılabilecek bir şekilde ortaya koyan alana adli bilişim denir. Bu yazıda adli bilişimin ne olduğunu, hangi alanları kapsadığını, süreçlerini ve hangi durumlarda ihtiyaç duyulduğunu anlattık.
Adli Bilişim Nedir?
Adli bilişim; dijital cihazlarda ve ağlarda bulunan elektronik delillerin tespit edilmesi, korunması, incelenmesi ve raporlanması için uygulanan bilimsel yöntemlerin bütünüdür. İngilizcedeki karşılığı “digital forensics” ya da “computer forensics”tir. Bilgisayar bilimi ile hukukun kesiştiği bir alandır. Amaç, olaya ilişkin gerçeği teknik verilere dayanarak ortaya koymak ve elde edilen bulguları hukuki süreçlerde kullanılabilecek güvenilir bir rapora dönüştürmektir.
Adli Bilişimin Alt Dalları Nelerdir?
- Bilgisayar adli bilişimi: Bilgisayar ve disklerdeki dosya, kullanım izi ve silinmiş verilerin incelenmesi. Bkz. bilgisayar adli bilişim incelemesi.
- Mobil cihaz adli bilişimi: Telefon ve tabletlerdeki mesaj, arama, konum ve uygulama verilerinin incelenmesi. Bkz. cep telefonu adli bilişim incelemesi.
- İnternet ve sosyal medya incelemesi: Web sayfaları, paylaşımlar ve hesapların tespiti. Bkz. internet sitesi delil olarak sunma.
- Ağ ve sistem incelemesi: Sunucu ve ağ kayıtlarının (log) analiziyle olayın izinin sürülmesi.
- Zararlı yazılım analizi: Fidye yazılımı, casus yazılım gibi yazılımların incelenmesi. Bkz. casus yazılım tespiti.
- Görüntü ve ses incelemesi: Kamera ve ses kayıtlarının incelenmesi.
- Veri kurtarma: Silinmiş ya da arızalı cihazlardaki verilerin geri alınması.
Adli Bilişim Süreci Nasıl İşler?
- Delillerin toplanması ve korunması: Dijital deliller tespit edilir ve değişmeyecek şekilde korunmaya alınır.
- Adli kopya alınması: Delilden birebir kopya alınır. Bkz. adli kopya (imaj) alma.
- Laboratuvar ortamında inceleme: Deliller, adli bilişim donanım ve yazılımlarıyla incelenir.
- Bulguların ortaya konması: Elde edilen bilgiler sunulur ve değerlendirilir.
- Raporlama: Vaka ile ilgili adli bilişim bilirkişi raporu ya da mütalaa hazırlanır. Bkz. adli bilişim raporu.
Adli Bilişim Hangi Durumlarda Gerekir?
- Ceza soruşturmaları: Dolandırıcılık, şantaj, hakaret, tehdit ve bilişim suçları.
- Hukuk davaları: Boşanma, iş davaları ve ticari uyuşmazlıklarda dijital delillerin sunulması.
- Kurum içi incelemeler: Veri sızdırma, izinsiz erişim ve çalışan kaynaklı ihlal şüpheleri.
- Siber saldırılar: Fidye yazılımı ve izinsiz erişim sonrası olayın nasıl gerçekleştiğinin belirlenmesi.
- Bireysel durumlar: Sosyal medyada hakaret, sahte hesap, casus yazılım şüphesi.
Adli Bilişimde Temel İlkeler
- Delilin bütünlüğü: Orijinal delil değiştirilmemelidir.
- Delil zinciri: Delilin kimlerin elinden geçtiği ve nelerin yapıldığı kayıt altına alınmalıdır.
- Tekrar edilebilirlik: Başka bir uzman aynı yöntemle aynı sonuca ulaşabilmelidir.
- Hukuka uygunluk: İnceleme yetkili kişi ya da makamın talebiyle yapılmalıdır.
Adli Bilişim Uzmanı Kimdir?
Adli bilişim uzmanı, dijital delilleri bilimsel yöntemlerle inceleyen ve bulguları raporlayan kişidir. Hem bilişim teknolojileri hem de hukuki süreç konusunda bilgi sahibi olması gerekir. Uzman olmak, uzmanlaşmak ve bilirkişi olmak konusunda ayrıntılı bilgi için adli bilişim uzmanı nasıl olunur ve adli bilişim uzmanı sertifikasyonu sayfalarımıza göz atabilirsiniz. Bursa’daki hizmetlerimiz için adli bilişim uzmanı Bursa sayfamıza bakabilirsiniz.
Hukuki Çerçeve Hakkında
Soruşturmada bilgisayarlarda arama, kopyalama ve el koyma işlemleri CMK 134’e tabidir. Bilişim sistemine girme, sistemi engelleme ve verileri bozma gibi suçlar TCK’nın bilişim alanındaki hükümleriyle (TCK 243-246) düzenlenmiştir. İnternet içeriğine ilişkin düzenlemeler ise 5651 sayılı Kanun’da yer alır. Hukuki sorunlarda avukatınıza danışmanızı öneririz.
Sık Sorulan Sorular
Adli bilişim ile veri kurtarma aynı şey midir?
Hayır. Veri kurtarma, kayıp verilerin geri alınmasına odaklanır. Adli bilişim ise verinin kaynağını, zamanını ve bütünlüğünü hukuki süreçte kullanılabilecek şekilde belgelemeyi amaçlar. İki alan birbirini tamamlayabilir.
Adli bilişim raporu kimler için gerekli?
Dijital bir delili mahkemede ya da şikâyet sürecinde kullanmak isteyen bireyler, işletmeler ve avukatlar için gerekebilir.
Silinmiş veriler adli bilişimle bulunabilir mi?
Bazı durumlarda silinmiş verilerin izlerine ulaşılabilir. Bu cihaz türüne, kullanıma ve verinin üzerine yazılıp yazılmadığına bağlıdır. Garanti verilemez.
Adli bilişim incelemesi ne kadar sürer?
Cihazın türüne, veri miktarına ve incelemenin kapsamına göre değişir.
Sonuç
Dijital delil, doğru yöntemle ele alındığında hukuki süreçte belirleyici olabilir. Adli bilişim, bu delilleri korumak, anlamlandırmak ve belgelemek için gerekli bilimsel çerçeveyi sunar. Adli bilişim hizmetleri için bizimle iletişime geçebilir ya da 0224 234 28 39 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Hizmetlerimizin tamamı için adli bilişim ve adli bilişim inceleme konuları sayfalarımıza göz atabilirsiniz.
